Przemysł elektrotechniczny z niezłymi perspektywami na przyszłość [RAPORT]

Przemysł elektrotechniczny – raport 2021 Adobe Stock – Ingo Bartussek

Ponieważ produkty branży elektrotechnicznej są wykorzystywane przez większość sektorów przemysłowych, koniunktura tej branży jest dość mocno powiązana z ogólną sytuacją gospodarczą. Jak pokazują wyniki po trzech kwartałach 2021 r., zarówno globalny, jak i polski przemysł elektrotechniczny mają się dobrze z niezłymi perspektywami na najbliższą przyszłość – choć równocześnie z całkiem poważnymi zagrożeniami ze strony rosnących cen energii i ciągle niepewnej sytuacji pandemicznej.

 

  • Przemysł elektrotechniczny rośnie mimo problemów wynikających z pandemii
  • Wciąż są bariery, które mogą zahamować trend wzrostowy
  • Produkcja głównych produktów branży elektrotechnicznej na polskim rynku
  • Globalny rynek: Azja i Chiny liderami przemysłu elektrotechnicznego
  • Globalny kapitał dominuje na polskim rynku elektrotechnicznym
  • Perspektywy rozwoju przemysłu elektrotechnicznego

 

Rok 2020 upłynął pod znakiem pandemii COVID-19, która z różnym natężeniem dotknęła wszystkie branże przemysłowe. Z punktu widzenia producentów urządzeń elektrycznych i elektronicznych zeszły rok był okresem spadków sprzedaży. Głównym powodem problemów nie był jednak przede wszystkim niższy popyt na tego typu produkty. Przedsiębiorstwa borykały się głównie z zakłóceniami w łańcuchach dostaw i innymi ograniczeniami handlowymi. A to przekładało się na mniejszą podaż istotnych komponentów elektronicznych, bez których produkcja wielu urządzeń stała się po prostu niemożliwa.

Wzrosty mimo trwającej pandemii

Rok 2021 miał przynieść przełom zarówno w walce z pandemią, jak i w stopniowym powracaniu do trendów wzrostowych w większości branż przemysłowych. O ile pierwsza kwestia wciąż pozostaje w sferze niepewności, o tyle wydaje się, że przemysł poradził sobie przynajmniej z częścią problemów. W pierwszych trzech kwartałach br. produkcja sprzedana przetwórstwa przemysłowego w Polsce wyniosła 116 mld zł i była wyższa niż przed rokiem o prawie 16%. Co istotne, na fali wzrostowej są wszystkie najważniejsze działy przetwórstwa przemysłowego (w większości w dwucyfrowym tempie), podczas gdy w 2020 r. przeważały spadki z nielicznymi działami z niewielkim wzrostem produkcji sprzedanej.

Na tym tle wyróżniał się dział urządzeń elektrycznych, który zeszły rok zakończył z produkcją sprzedaną wyższą o 12,9% niż w 2019 r. Jeszcze lepszy będzie najprawdopodobniej bieżący rok. Po trzech kwartałach liderem wzrostów są także urządzenia elektryczne z wynikiem o 36,5% wyższym niż rok temu. Niewiele gorszy wynik (+34,7%) notują po tym samym okresie komputery oraz sprzęt elektroniczny i optyczny.

Najbliższa przyszłość (ostatnie miesiące br. oraz 2022 r.) jest jednak dość niepewna. Analitycy rynkowi zakładają, że w przemyśle będą się utrzymywać pozytywne trendy i sytuacja w większości działów będzie się w dalszym ciągu poprawiać. Tym bardziej, że stopniowo mają się kończyć problemy z dostawami różnych podzespołów z Dalekiego Wschodu.

Są jednak dwa czynniki, które mogą, jeśli nie odwrócić, to przynajmniej mocno zahamować ten trend wzrostowy. To, po pierwsze, niepewność związana z dalszym rozwojem pandemii koronawirusa. Tegoroczne wiosna i lato napawały już dużym optymizmem w tej kwestii, jednak ostatnie miesiące pokazują, że koronawirus nie powiedział jeszcze ostatniego słowa. Drugim czynnikiem, który sprawia, że najbliższa przyszłość jest niepewna, są rosnące w szybkim tempie przede wszystkim ceny energii i coraz wyższa inflacja. Nie wiadomo, jak przemysł zareaguje, jeśli wzrosty cen będą w dalszym ciągu postępować w tak szybkim tempie.

AGD i silniki elektryczne na czele

Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego dotyczących wyników przemysłu za 2020 r., produkty z grupy Urządzenia elektryczne stanowiły 5,6% udziału w wartości produkcji sprzedanej wyrobów ogółem. Natomiast udział komputerów i wyrobów elektronicznych wyniósł 3,2%.

Największy udział w wartości produkcji sprzedanej w dziale Urządzenia elektryczne w 2020 r. miał sprzęt AGD, który odpowiada za ponad 1/3 tej wartości. Silniki elektryczne, prądnice, transformatory, aparatura rozdzielcza i sterownicza to nieco ponad 1/5 tej grupy asortymentowej. Za nieco ponad 18% odpowiadają przewody i kable oraz osprzęt instalacyjny, a za nieco poniżej 10% – sprzęt oświetleniowy elektryczny.

Wykres działy urządzenia elektryczne
Udziały poszczególnych grup produktów wg wartości produkcji sprzedanej w dziale Urządzenia elektryczne w 2020 r.; źródło: GUS

Większych zmian nie ma też w strukturze odbiorców produktów branży elektrotechnicznej. W Polsce największymi klientami są w dalszym ciągu firmy z branży budowlanej (zarówno budownictwa przemysłowego, jak i infrastrukturalnego). Szacuje się, że trafia do nich blisko 45% wyrobów elektrotechnicznych sprzedawanych w naszym kraju. Drugą co do wielkości grupą odbiorców produktów elektrotechnicznych są przedsiębiorcy z niektórych gałęzi przetwórstwa przemysłowego, zajmujący się m.in. produkcją samochodów, maszyn i urządzeń oraz urządzeń elektrycznych i elektronicznych. Trzecie miejsce w tym rankingu zajmują przedsiębiorstwa z branży energetycznej.

Przemysł elektrotechniczny w Polsce: produkcja głównych produktów

Spośród 735 prezentowanych przez GUS grup asortymentowych spadek produkcji w minionym roku zanotowano dla 437 grup produktów, natomiast wzrost – dla 294 grup. Liderem wzrostów z szeroko pojętej branży elektrotechnicznej były żarówki żarowe do ogólnych celów oświetleniowych, których produkcja była wyższa niż przed rokiem aż o 147,1%.

Spory, bo ponad 26-procentowy spadek produkcji zanotowano natomiast w grupie silników elektrycznych i prądnic (z wyłączeniem silników trakcyjnych). W 2020 r. wyprodukowano ich wprawdzie blisko 32 mln sztuk, jednak był to najsłabszy wynik od 2016 r. Wpływ na to miał przede wszystkim duży spadek produkcji (-32%) silników i prądnic prądu stałego, podczas gdy liczba wyprodukowanych silników prądu przemiennego wzrosła o ponad 8%. Prawie 3-procentowy wzrost zanotowały silniki jednofazowe, natomiast spadła produkcja (-9,5%) silników wielofazowych.

Warto jednak podkreślić, że na przestrzeni całej minionej dekady produkcja silników i prądnic prądu stałego wzrosła o ponad 92%, a ich łączna moc ponad 3-krotnie, natomiast silników prądu przemiennego spadła o ponad 1/3, podczas gdy ich sumaryczna moc zwiększyła się w tym czasie o ponad 13%.

Produkcja silników elektrycznych i prądnic (z wyłączeniem silników trakcyjnych) w latach 2014–2020
Silniki elektryczne i prądnice 2014201520162017201820192020
Silniki i prądnice prądu stałegotys. szt.21 11727 07525 23531 17235 54737 21525 301
MW57961963568180616911575
Silniki prądu przemiennegotys. szt.10 37410 64911 04811 482592760856580
MW6534677678238303802577197097
silniki jednofazowetys. szt.9444971210 04010 415476547184856
MW17761630173118589529861001
silniki wielofazowetys. szt.93093710081067116213681723
MW4758514660936445707367326095
Prądnice prądu przemiennegoszt.1601551146015 21413 104b.d.b.d.

Wzrost produkcji w minionym roku miał miejsce także w przypadku ogniw i baterii galwanicznych (+1,5%), akumulatorów kwasowo-ołowiowych (+5%), choć ich łączna masa spadła o ponad 1/5, i zespołów prądotwórczych z silnikami tłokowymi wewnętrznego spalania (+10,9%).

Na minusie ubiegły rok zakończyły także transformatory (-1,9%). Wprawdzie produkcja transformatorów z ciekłym dielektrykiem zwiększyła się o 6,2%, to w ogólnym rozrachunku przeważyła słabszy o 15,1% wynik produkcji transformatorów z chłodzeniem powietrznym. O 17,8% zmniejszyła się produkcja bezpieczników, o 18,5% – wyłączników automatycznych do napięć nieprzekraczających 1 kV, a o 12,2% – urządzeń sterujących z programowalną pamięcią na napięcie nieprzekraczające 1000 V (Tabela 2).

Produkcja wybranych wyrobów przemysłowych z obszaru elektrotechniki w latach 2014–2020
Wyrobytys. szt.2014201520162017201820192020
Silniki elektryczne i prądnice31 56137 80236 35342 74141 56643 38531 973
Zespoły prądotwórcze12,710,89,113,913,412,413,8
Transformatory705261963568180616918002
Akumulatory kwasowo-ołowiowe6243717876497830674263876708
Kondensatory stałe8732775163676831785069405296
Rezystory stałe23344276247928510 65111 59511 826
Ogniwa i baterie galwanicznemln. szt.630791881951997973987
Żarówki żarowe do ogólnych celówtys. szt.140 39876 41844 88824 27131 45333 08581 741
Druty i przewody izolowanetony339 236353 144341 535365 827406 589469 642424 258

Pandemia koronawirusa, która wstrzymała wiele inwestycji budowlano-przemysłowych, dość mocno odcisnęła się również na sytuacji w branży kabli i przewodów izolowanych. W 2020 r. produkcja tej grupy produktowej zmalała o prawie 10%. Spadki były  we wszystkich rodzajach kabli.

Najbardziej spadła produkcja przewodów elektrycznych stosowanych w telekomunikacji (-16,4%) i kabli światłowodowych (-12%). W przypadku kabli koncentrycznych i elektroenergetycznych spadki nie były już tak wyraźne i wyniosły odpowiednio 3,4 i 2,1%.

W ciągu minionej dekady najdynamiczniej rósł popyt na kable światłowodowe. Licząc je w tonach, produkcja zwiększyła się 4,5-krotnie, ale już w kilometrach – w 2020 r. wyprodukowano ich 7,5-krotnie więcej niż w 2011 r.

Produkcja wybranych rodzajów drutów i przewodów izolowanych w latach 2014–2020
Druty i przewody izolowane 2014201520162017201820192020
Kable światłowodowetony11 01511 03611 45110 97316 37420 72618 248
km181 042186 819193 114221 571499 038560 029455 634
Kable koncentrycznetony8733799970137583573351055033
km78 96285 37597 497105 420106 56893 18774 012
Przewody elektryczne telekomunikacyjnetony18 53918 79116 35417 62918 16815 12212 636
km485 737497 140459 562461 238477 706396 813340 617
Kable elektroenergetycznetony58 93163 16361 88061 85461 73465 34663 958
km26 62927 66825 86329 22928 16125 67622 571

Produkty AGD

Bardzo ważną grupą produktową, którą GUS również kwalifikuje do działu Urządzenia elektryczne, a która ma spory wpływ na wyniki całego polskiego przemysłu, jest sprzęt gospodarstwa domowego. W 2020 r. większość produktów z tej grupy miała większą produkcję niż rok wcześniej. Produkcja chłodziarek i zamrażarek wzrosła o 1,6%, zmywarek do naczyń – o 5,1%, pralek automatycznych – o 3,3%, suszarek do prania – o 5,1% i odkurzaczy domowych – o 7,8%. Większa była także produkcja elektrycznych ogrzewaczy wody, kuchenek elektrycznych domowych i elektrycznych płyt domowych do wbudowania. Mniejsza niż w 2019 r. była jedynie produkcja mikserów, malakserów i robotów kuchennych oraz elektrycznych domowych piekarników do wbudowania.

Co istotne, w ciągu minionych 10 lat produkcja tych wszystkich grup produktowych wzrosła i to w większości przypadkówo ponad 50%.

Globalny przemysł elektrotechniczny z rekordowymi wynikami

Z jednej strony praca i nauka zdalna dość mocno napędzały globalny popyt na sprzęt i urządzenia elektroniczne i elektrotechniczne. Z drugiej jednak – niedobór chipów i innych podzespołów elektronicznych, a także zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw sprawiają, że podaż wielu produktów jest wciąż mocno ograniczona. Ponieważ jednak oba te czynniki się równoważyły, finalnie w 2020 r. globalny rynek elektrotechniczny i elektroniczny zachował status quo.

Szacuje się, że światowy rynek elektryczny i elektroniczny w zeszłym roku był wart 2831,25 mld USD, a w tym jego wartość wyniesie już 3077,02 mld USD. Będzie to oznaczało skumulowaną roczną stopę wzrostu na poziomie 8,7%. Wzrost ten wynika głównie z tego, że firmy zdołały dostosować się do nowych warunków, a często też przestawić swoją działalność. W 2021 r. zdecydowanie też ograniczono restrykcje związane z pandemią, w tym głównie lockdowny.

Wykres globalny przemysł elektrotechniczny
Dynamika produkcji globalnego przemysłu elektrotechnicznego w latach 2020–2022; źródło: Statista

Zgodnie z oczekiwaniami branża będzie rosła w kolejnych latach ze średnim rocznym tempem wzrostu na poziomie ok. 6%. W efekcie w połowie obecnej dekady cała branża osiągnie wartość 3935,6 mld USD.

Bezsprzecznie największym regionem na światowym rynku elektrycznym i elektronicznym jest od lat Azja. Szacuje się, że w 2020 r. producenci z tego regionu byli odpowiedzialni aż za 45% światowej produkcji.

Drugim co do wielkości producentem urządzeń elektrycznych i elektronicznych jest Ameryka Północna z 22-procentowym udziałem w ubiegłym roku.

Dysproporcje te powinny się w kolejnych latach jeszcze bardziej pogłębić. Rynek azjatycki będzie bowiem rósł najszybciej – w 2021 r. nawet o ok. 10%, podczas gdy w przyszłym o 7%. W tym samym okresie europejski przemysł elektryczny i elektroniczny powiększy się o 7% i 6%, a oba amerykańskie łącznie o 9% i 5%.

Globalny kapitał na polskim rynku elektrotechnicznym

Wprawdzie na polskim rynku elektrotechnicznym działają zarówno przedsiębiorcy krajowi, jak i zagraniczni, to jednak ci drudzy należą do liderów w większości sektorów tego rynku. Wśród światowych potentatów, którzy są obecni na polskim rynku, warto wymienić takie firmy, jak: LG, Samsung, Royal Philips Electronic, Philips Lighting, Schneider Electric, ABB czy Whirlpool.

Napływ obcego kapitału stworzył sprzyjające warunki do absorpcji w Polsce nowoczesnych technologii i włączenia licznej grupy polskich przedsiębiorców w międzynarodowe łańcuchy wartości dodanej (Global Value Chain – GVC) związane z procesem produkcji różnych wyrobów.

Rzecz jednak w tym, że po pierwsze – firmy krajowe są głównie dostarczycielami elementów kooperacyjnych, po drugie – większość wyrobów wytwarzanych w Polsce mieści się w środkowej części łańcuchów GVC. Taka rola nie zapewnia wysokiej rentowności produkcji, a przede wszystkim świadczy o ograniczonych możliwościach naszych przedsiębiorców, jeśli chodzi o twórcze wzbogacanie technologii pozyskanych za granicą i wprowadzanie na rynek światowy uzyskanych na tej podstawie własnych konkurencyjnych wyrobów.

Polskie firmy od lat mają dość mocną renomę, dlatego też często stanowią alternatywę dla państw zachodnich w zakresie montażu elektronicznego na zlecenie. Na korzyść naszych przedsiębiorców przemawia wysoko wykwalifikowana kadra inżynierska, stosowanie nowoczesnych technologii, bliskość geograficzna, niższa niż w krajach zachodnich cena świadczonych usług oraz łatwiejsze egzekwowanie własności patentowej.

Dlatego polskie firmy już od dawna otrzymują dużo zleceń z zagranicy (głównie z Francji, Niemiec i krajów skandynawskich), a ich pozycja na rynku europejskim prawdopodobnie będzie dalej rosła z uwagi na sukcesywną poprawę jakości produkcji.

Szanse na szybsze wzrosty branży elektrotechnicznej

Przyszłość przed polską branżą elektrotechniczną rysuje się raczej optymistycznie, choć nie brak także potencjalnych zagrożeń. Optymizm wynika z tego, że produkty tej branży w zasadzie są niezbędne przy większości nowych inwestycji. A ponieważ zarówno przemysł prywatny, jak i inwestycje rządowe w najbliższym czasie raczej nie będą wyhamowywać gwałtownie, można oczekiwać, że popyt na tego typu wyroby będzie się utrzymywał przynajmniej na zadowalającym poziomie.

Gros zamówień z całą pewnością będzie napływał ze strony sektora odnawialnych źródeł energii, głównie z rynku instalacji fotowoltaicznych. Jak wynika z danych Instytutu Energetyki Odnawialnej rynek fotowoltaiki w naszym kraju przechodzi od dwóch lat boom rozwojowy. Na koniec ub.r. w Polsce działało 3936 MW instalacji fotowoltaicznych (200% więcej niż rok wcześniej).

W 2020 r. Polska znalazła się na 4. miejscu pod względem przyrostu mocy zainstalowanej PV w Unii Europejskiej (za Niemcami, Holandią i Hiszpanią). Według prognoz w br. po raz kolejny utrzyma tak wysoką pozycję. Na koniec 2021 r. moc zainstalowana w PV w Polsce może przekroczyć 6 GW.

Wprawdzie krajowy rynek mikroinstalacji PV jest już mocno nasycony, jednak rosnące ceny energii z całą pewnością nie wyhamują trendu rosnącego. A to oznacza co najmniej ten sam poziom zamówień na akcesoria niezbędne w instalacjach fotowoltaicznych.

Nie doczekaliśmy się wprawdzie wciąż jakiegoś olbrzymiego boomu na pojazdy z napędem elektrycznym, ale nie da się ukryć, że ten segment rynku motoryzacyjnego stopniowo rośnie. A to będzie wymuszało szybszy rozwój niezbędnej infrastruktury ładowania tych pojazdów. W planach jest m.in. budowa w ponad 30 wybranych aglomeracjach sieci 6000 punktów ładowania energią elektryczną normalnej mocy oraz 400 punktów ładowania energią dużej mocy.

Artykuł ukazał się w czasopiśmie

Tagi artykułu

Zobacz również

Chcesz otrzymać nasze czasopismo?

Zamów prenumeratę