Luka kompetencyjna w automatyce
Magnific – Drazen ZigicPolskie fabryki automatyzują się coraz szybciej, ale brakuje ludzi, którzy potrafią te systemy zaprojektować, uruchomić i utrzymać. Rekrutacja doświadczonego automatyka trwa miesiącami, a niedobór specjalistów realnie hamuje inwestycje. O skali tej luki, jej przyczynach i sposobach przeciwdziałania rozmawiamy z Sebastianem Aszklarem z firmy Beckhoff, Iwoną Marciów z Yaskawa Polska i Arturem Nowocieniem z Siemens Polska.
Wojciech Traczyk: Jak oceniają Państwo skalę luki kompetencyjnej w automatyce i robotyce? Których specjalistów brakuje obecnie najbardziej?
Sebastian Aszklar, Dyrektor sprzedaży, Beckhoff: Lukę kompetencyjną w automatyce oceniamy jako realną i odczuwalną już dziś. Najbardziej brakuje automatyków z doświadczeniem obiektowym,
czyli takich, którzy przeszli przez uruchomienia maszyn i linii w realnych warunkach produkcyjnych. Na rynku nie brakuje osób, które potrafią napisać program. Brakuje natomiast specjalistów z szerszym, interdyscyplinarnym spojrzeniem, którzy rozumieją podstawy elektryki i mechaniki, potrafią odczytać schemat, zdiagnozować usterkę w torze pomiarowym czy ocenić wpływ mechaniki na pracę napędu. To właśnie takie osoby najszybciej rozwiązują problemy na obiekcie i są dziś najbardziej poszukiwane. Sztuczna inteligencja coraz skuteczniej wspiera samo tworzenie oprogramowania, jednak w uruchomieniu na obiekcie, gdzie liczą się praktyczne doświadczenie i znajomość fizycznej maszyny, jej rola jest wciąż ograniczona.
Iwona Marciów, Specjalista ds. zgodności, RODO i Administracji, Yaskawa Polska: Luka kompetencyjna w automatyce i robotyce jest dziś wyraźnie odczuwalna i dotyczy przede wszystkim osób
posiadających praktyczne, interdyscyplinarne kompetencje. Potwierdzają to dane z Raportu płacowego HAYS 2026: 71% firm doświadczyło niedoboru kompetencji, a w obszarze produkcji i inżynierii 56% firm z sektora produkcji i inżynierii przewiduje trudności rekrutacyjne. Raport wskazuje jednocześnie na rosnące zapotrzebowanie m.in. na inżynierów automatyki i robotyki, inżynierów procesu i specjalistów ds. integracji systemów.
Z perspektywy branży szczególnie cenieni są specjaliści, którzy potrafią łączyć wiedzę z zakresu automatyki i robotyki ze znajomością procesu oraz integracji różnych systemów. Sama znajomość konkretnej technologii coraz częściej nie wystarcza. Liczy się również umiejętność spojrzenia na całą aplikację i wykorzystania nowych rozwiązań cyfrowych.
Artur Nowocień, Kierownik Działu Rozwoju Sprzedaży, Siemens Polska: Luka kompetencyjna jest realna i już dziś wpływa na funkcjonowanie oraz plany
firm. Potwierdzają to dane: w badaniu INDORO z 2025 r. 45% przedsiębiorstw wskazało brak wykwalifikowanej kadry jako największe wyzwanie sektora automatyki i robotyki. Z kolei według ManpowerGroup z 2026 r. kompetencje inżynierskie są najtrudniejszymi do znalezienia umiejętnościami w Polsce, na co wskazuje co piąta firma (21%).
Z moich obserwacji wynika, że największe zapotrzebowanie dotyczy dziś specjalistów łączących kompetencje z obszaru automatyki i IT: programistów systemów sterowania, specjalistów od uruchomień, robotyki i systemów wizyjnych, a także cyberbezpieczeństwa w produkcji. Szczególnie trudno znaleźć inżynierów z kilkuletnim doświadczeniem, którzy są w stanie samodzielnie poprowadzić projekt.
Z czego wynika ten problem? Czy istnieje duże prawdopodobieństwo, że luka będzie się pogłębiać?
Sebastian Aszklar: Pod względem liczby kierunków i miejsc na uczelniach sytuacja jest dziś lepsza niż kilkanaście lat temu. Problem nie leży więc w samym kształceniu, lecz w tym, że wielu wykształconych automatyków wybiera inną ścieżkę kariery. W ostatnich latach powszechny był odpływ do branży IT, która kusiła wyższymi stawkami i pracą mniej obciążającą, w komfortowych warunkach biurowych, bez wyjazdów na uruchomienia i pracy na hali produkcyjnej.
Jednocześnie szybko rośnie zakres odpowiedzialności automatyka. Kiedyś wystarczała znajomość logiki sterowania i podstaw napędów. Dziś od jednej osoby oczekuje się znajomości cyberbezpieczeństwa OT, zaawansowanego motion control, bezpieczeństwa funkcjonalnego i komunikacji z systemami IT, a coraz częściej także systemów wizyjnych i AI. Wymagania rosną szybciej niż atrakcyjność tej pracy, przez co dla wielu osób wchodzących na rynek nie jest ona wystarczająco konkurencyjna.
Iwona Marciów: Jedną z głównych przyczyn jest tempo zmian technologicznych. Zakłady produkcyjne coraz szerzej wykorzystują automatyzację, robotyzację i digitalizację, a kompetencje pracowników muszą rozwijać się równie szybko. Jednocześnie rosną oczekiwania wobec inżynierów, którzy coraz częściej muszą rozumieć nie tylko pojedynczą technologię, ale cały proces oraz współpracę różnych systemów w ramach jednej aplikacji. To sprawia, że szczególnie poszukiwane są osoby łączące wiedzę techniczną z praktycznym doświadczeniem.
Można oczekiwać, że wyzwanie to pozostanie istotne, a wraz z rozwojem automatyzacji, robotyzacji i digitalizacji wymagania kompetencyjne wobec inżynierów będą nadal rosły. Nie chodzi wyłącznie o liczbę dostępnych specjalistów, ale o dopasowanie ich wiedzy do technologii wdrażanych obecnie i w kolejnych latach w przemyśle.
MOŻE ZAINTERESUJE CIĘ TAKŻE
Artur Nowocień: Na tę sytuację nakłada się kilka zjawisk. Po pierwsze, zmiany demograficzne. Według GUS w ciągu pięciu lat mediana wieku w Polsce wzrosła o ponad dwa lata. Doświadczeni inżynierowie odchodzą na emerytury, a wraz z nimi znika część wiedzy o instalacjach i systemach, która nie zawsze została wcześniej spisana lub przekazana młodszym pracownikom.
Po drugie, technologia rozwija się szybciej niż nadąża za nią system kształcenia. Zmienia się też sam zawód automatyka. Dziś obejmuje on nie tylko klasyczne systemy automatyki i robotyki, ale również coboty, roboty mobilne, systemy wizyjne, analizę danych czy coraz szersze zastosowanie sztucznej inteligencji.
Dlatego uważam, że luka kompetencyjna może się pogłębiać. Wprawdzie według ManpowerGroup odsetek firm mających problemy rekrutacyjne spada od pięciu lat, ale jednocześnie zmienia się charakter poszukiwanych kompetencji. Firmy potrzebują dziś nie tyle dodatkowych rąk do pracy, ile wyspecjalizowanej wiedzy, którą trudno zastąpić. A takich kompetencji przybywa wolniej niż rośnie na nie zapotrzebowanie.
Jakie widzą Państwo rozwiązania tego problemu?
Sebastian Aszklar: Skoro problemem jest atrakcyjność zawodu, firmy muszą konkurować o specjalistów nie tylko wynagrodzeniem, ale też jasnymi ścieżkami rozwoju i lepszymi warunkami pracy. Ważne jest wsparcie młodych inżynierów przez mentoring doświadczonych automatyków. Systemowo kluczowa jest ściślejsza współpraca przemysłu z uczelniami, m.in. przy studiach dualnych i praktykach, a także budowanie wizerunku automatyka jako twórcy nowoczesnych technologii.
Od wielu lat staramy się upraszczać pracę automatyka poprzez redukcję osprzętu, ograniczanie okablowania, a nawet eliminowanie tradycyjnej szafy sterowniczej. Dzięki temu coraz większy zakres funkcji sterowania, a przede wszystkim diagnostyki, można realizować programowo, również zdalnie i z pomocą systemów wspieranych przez AI. Wirtualne uruchomienie i zdalny serwis ograniczają czas spędzany na obiekcie. Z kolei praca w środowisku znanym z IT, z kontrolą wersji i nowoczesnymi językami programowania, sprawia, że automatyka może być równie atrakcyjna jak branża IT.
Iwona Marciów: Potrzebne są działania zarówno po stronie przedsiębiorstw, jak i edukacji. Firmy powinny mocniej inwestować w rozwój już zatrudnionych osób, poprzez szkolenia, przekwalifikowanie i możliwość zdobywania praktycznego doświadczenia przy rzeczywistych wdrożeniach. Raport Hays pokazuje, że najczęściej wskazywaną przez firmy strategią radzenia sobie z luką kompetencyjną jest podnoszenie kwalifikacji obecnych pracowników (upskilling).
W dłuższej perspektywie ważna jest również ściślejsza współpraca przemysłu ze szkołami technicznymi i uczelniami, tak aby kształcenie nadążało za zmianami zachodzącymi w produkcji. Automatyka i robotyka rozwijają się bardzo szybko, dlatego kluczowe staje się nie tylko pozyskiwanie nowych pracowników, ale przede wszystkim ciągłe aktualizowanie kompetencji osób już pracujących w branży.
Artur Nowocień: Same firmy przemysłowe nie rozwiążą tego problemu, ale to właśnie od działań podejmowanych przez nie warto zacząć. Podstawą powinny być praktyki i staże organizowane we współpracy ze szkołami i uczelniami, rozwój kompetencji obecnych pracowników, a także świadomy transfer wiedzy, zanim najbardziej doświadczeni inżynierowie odejdą z organizacji. Równolegle potrzebne są rozwiązania systemowe, przede wszystkim ściślejsze powiązanie edukacji z realnymi potrzebami przemysłu. Chodzi m.in. o laboratoria i klasy patronackie wykorzystujące nowoczesny sprzęt, Branżowe Centra Umiejętności czy programy przekwalifikowania skierowane do osób mających doświadczenie w IT lub elektryce. Już dziś obserwuję rosnące zainteresowanie pracą w przemyśle wśród osób z doświadczeniem IT, którym brakuje jednak znajomości specyfiki automatyki przemysłowej. Ułatwienie zdobywania takich kompetencji już na etapie kształcenia mogłoby otworzyć przemysł na grupę specjalistów, których dziś szczególnie potrzebuje. Pomogą też same technologie. Nowoczesne narzędzia inżynierskie, cyfrowe bliźniaki czy systemy agentowe AI wspierające inżyniering i produkcję nie zastąpią ludzi, ale pozwolą zrobić więcej w tym samym zespole.
O Autorze
